Voor de meeste Cubanen is het geen geheim meer dat de Cubaanse gezondheidszorg al lang niet meer het paradepaardje van weleer is. Maar vandaag publiceerde de krant van de communistische jeugdbeweging Juventud Rebelde na een onderzoek in 23 tandheelkundige klinieken een waslijst aan klachten. De Volkskrant van vanochtend constateert dat er in Cuba ‘voorzichtig ruimte ontstaat voor openbare discussie over Cuba’s problemen.’ Bovendien ontbrak in de reportage deze keer de beschuldigende vinger richting Amerikaans embargo. Er waren de afgelopen week meer van dergelijke signalen die wijzen op een zekere openheid.

Zo zond de Cubaanse televisie grote delen van de toespraak uit die president Bush vorige week woensdag uitsprak. Het televisieprogramma Mesa Redonda zond zonder onderbreking de laatste 15 minuten uit van de toespraak die 30 minuten duurde. Ook de partijkrant Granma publiceerde een uitvoerige samenvatting.
Natuurlijk was de toespraak van Bush veel meer bestemd voor de bewoners van Klein Havana in Miami dan voor de Cubanen op het eiland zelf. Bush permitteerde zich enkele generaliserende opmerkingen over Cuba die feitelijk onjuist zijn zoals de constatering dat ‘het lezen van boeken en tijdschriften slechts mogelijk is zonder de expliciete toestemming van de staat’. Of de uitspraak dat het in Cuba illegaal ‘als drie Cubanen bijeenkomen zonder toestemming.’

En ook de opmerking dat het ‘illegaal is van werk te wisselen, te verhuizen of naar het buitenland te reizen zonder de expliciete toestemming van de staat’ is discutabel. Met name verhuizen en ander werk zoeken is weliswaar een bureaucratische klus van jewelste maar wel mogelijk. Misschien dat de censuur deze keer minder scherp was omdat de overdrijvingen van Bush, in het voordeel van het Cubaanse regime werken. Maar het blijft opmerkelijk om via de Cubaanse televisie de Amerikaanse president te horen zeggen aan het adres van politie en militairen dat er na een verandering ‘ook voor u plaats is in een vrij Cuba’.

Vorige week meldde de Spaanse krant El Pais dat er in Havana een nieuw cultureel tijdschrift is verschenen, genaamd La Siempreviva. Het blad wordt weliswaar financieel mogelijk gemaakt door het Ministerie van Cultuur maar is niet verbonden aan de communistische partij of zijn zusterorganisaties. Het blad zou ook geen ideologische en politieke rol hoeven te vervullen. De correspondent van El Pais, Maurico Vicent geeft aan hoe opvallend zo’ n initiatief is want ‘iedereen in Cuba weet dat alles tot en met het grotonderzoek in Cuba, politiek is.’ Directeur Reynaldo González zegt dat het blad moet reflecteren over het culturele leven in Cuba en ‘het debat stimuleren, dat is in ons land nu meer dan ooit en op elk gebied nodig is’.

De schrijver Reynaldo González, ooit de winnaar van de Nationale Literatuurprijs van Cuba, was een van de initiatiefnemers van de zogeheten emailoorlog begin dit jaar. Cubaanse intellectuelen protesteerden toen omdat ex-functionarissen die in de jaren zestig als culturele censors actief waren, uitvoerig op de Cubaanse televisie aan het woord kwamen. Even werd een terugkeer gevreesd van deze zwarte periode in de Cubaanse periode.  Cubaanse kunstenaars  – ook die in ballingschap – sloten zich bij de e-mailoorlog aan en de Minister van Cultuur, Alberto Prieto vroeg de leiding van de Cubaanse televisie om tekst en uitleg.