Zo luidt de titel van een publicatie van de hand van Dirk Van den Broeck over de opvallend onopvallende rol van president Raúl Castro, gisteren in Santa Clara. Zijn publicatie verscheen op de website DiariodeCuba en volgt hierna.

Imagoschade
Het staat buiten kijf dat de aanwezigheid van de Venezolaanse president Hugo Chávez bij de viering van de 26ste Juli in het Cubaanse Santa Clara, imagoschade zou hebben opgeleverd voor Raúl Castro. Chávez (ook Fidel) zou er de show gestolen hebben, maar Raúl heeft veeleer behoefte aan de steun of tenminste de neutraliteit van de katholieke kerk en de Spaanse regering voor de operatie die hij op het oog heeft: vrijlating van politieke gevangenen en toezegging van bepaalde economische hervormingen, in ruil voor samenwerkingsakkoorden met de Europese Unie, investeringen, en herschikking van de Cubaanse schulden.

Raúl hoopt bovendien dat zijn concessies het Amerikaanse Congres positief kunnen stemmen en dat de Amerikaanse burgers uiteindelijk het recht krijgen om vrij naar Cuba kunnen reizen. De opvallende aanwezigheid van Chávez in Havana zou de wenkbrauwen hebben doen fronsen in Madrid, Brussel en Washington.

Cartoon: Maskers af!, met het masker van de spreker van maandag jl. Ventura in Verde Olivo (Olijfgroen), het officiele tijdschrijft van de Cubaanse strijdkrachten, hier vervormd tot Verde Orino/Pisgroen.

Botsingen met Venezolaanse bisschoppen
Bovendien zijn er de vele verbale en brutale aanvaringen van Hugo Chávez, o.m. met de leiding van de katholieke kerk in Venezuela. Raúl Castro en de kardinaal van Havana zijn daar perfect van op de hoogte. Evenmin kan Raúl de groeiende nationalistische anti-bolivariaanse* sentimenten negeren onder de Cubaanse bevolking. Het argument van Chávez om niet naar Cuba te gaan lijkt weinig geloofwaardig. Hij had enkele dagen ervoor al de diplomatieke betrekkingen met Colombia verbroken, maar enkele uren voordat hij het vliegtuig naar Havana neemt, spreekt hij plotseling over een imminente  aanvalsdreiging van de kant van Colombia. Wat een tegenvaller; Chávez moet afzien van een droom die hij al zo lang koesterde, namelijk het woord voeren tijdens de nationale viering in Cuba op 26 juli, waar hij volgens zijn eigen voorspellingen, ook zijn spirituele vader Fidel had kunnen ontmoeten. Iemand moet Chávez op het laatste moment hebben gesuggereerd dat zijn bezoek (een idee van Fidel?) niet opportuun was.

Veto Fidel?
Zelfs in de veronderstelling dat Fidel Castro niet tegen sommige veranderingen gekant zou zijn, dan moet het hem minstens dwars zitten dat deze overkomen als de prijs die aan de katholieke kerk, Spanje en de Europese Unie wordt betaald en waarbij de succesvolle hoofdrol door zijn broer wordt gespeeld. Misschien wilde Fidel daarom verhinderen dat Raúl in Santa Clara de langverwachte hervormingen zou aankondigen. Die zouden kunnen worden uitgelegd als een duidelijke concessie aan de kapitalistische vijand, en dus een morele kopstoot voor de autoriteit van Fidel en de nationale soevereiniteit betekenen. Misschien is het legergroen dat Fidel deze dagen droeg een verborgen veto voor zo’n ‘vernederend’ scenario.

Foto boven:
Fidel Castro legde maandag 26 juli in Havana bloemen bij het standbeeld van Jose Marti en sprak daarna met enkele vooraanstaande Cubaanse intellectuelen waaronder de zangers Silvio Rodríguez, Amaury Pérez, de schrijver Frank Fernández en de schilders Nelson Domínguez, Kcho, Choco en Zaida del Río. Ook begroette hij de secretaris-generaal van de Cubaanse Raad van Kerken, Pablo Odén Marichal. Videobeelden 9 minuten

Niet naar Cuba
Door niet naar Cuba te reizen, sloeg Chávez drie vliegen in een klap; hij stelde Raúl en ten dele ook Fidel tevreden, en maakte indruk op de meest naïeve zielen onder de Venezolanen die de oorlogsdreiging vanuit Colombia slikken en het verantwoordelijkheidsgevoel van hun Comandante prijzen. Chávez bleef dus thuis om van daaruit tegen de VS te schreeuwen, datzelfde land van waaruit ooit de toeristen naar Cuba zullen reizen. Fidel besloot om televisie te kijken en Raúl besloot het woord aan de behoudsgezinde Machado Ventura te geven, die niets nieuws bracht; hooguit zou men veranderen, wat veranderd moet worden, en verder zou men zich niet laten opjagen. Ventura was wel slim genoeg om met geen woord te reppen  over de nucleaire apocalyps, die Fidel al enkele weken voorspelt. Raúl Castro had de tekst van Ventura nooit kunnen uitspreken, want dat zou zijn wens dat de Europese Unie de zogeheten Common Position zou loslaten, de mist doen ingaan.

Hervormingen via Nationale Vergadering
Intussen bereidt de generaal en zijn gevolg zich echter wél voor op ‘het debat’ over de hervormingen dat deze week begint in de Nationale Vergadering. Zal van hieruit, op ‘institutionele’, ‘democratische’ en ‘soevereine’ wijze, een impuls worden gegeven aan de hervormingen? In het castristische theater zijn de zaken zelden wat ze lijken. Het regime heeft tot september de tijd om de nodige maatregelen in te voeren die de regeringen van de Europese Unie kunnen overtuigen en die leiden tot het loslaten van de Common Position**, ondanks enkele stevige tegenstanders binnen de EU.

Diepgravende hervormingen
Het is de nood die Havana zal drijven tot sociaal-economische hervormingen. De vraag is: zullen de hervormingen wel voldoende diepgang krijgen? Misschien wel, misschien ook niet echt. Maar dit keer zal men de hervormingen die men doorvoert niet meer kunnen terugdraaien (zoals in het verleden gebeurde), en zullen ze slechts een stap zijn binnen een etappe. 
De andere grote vraag, zowel voor de dictatuur als voor de samenleving, is of het regime de ‘onbedoelde schade’ zal kunnen controleren die de eventuele economische hervormingen kunnen toebrengen aan het totalitaire gebouw. De Cubaanse democraten zullen de naderende evolutie niet met gekruiste armen afwachten.

————

De auteur van deze tekst is Dirk van den Broeck, de Europese vertegenwoordiger van Partido Arco Progresista, een progressieve oppositiegroepering binnen Cuba.

* Het bolivarisme (in het Spaans Bolivarianismo) is een politieke ideologie zoals die gepropageerd wordt door president Hugo Chávez van Venezuela. Het bolivarisme is een vorm van socialisme en is genoemd naar de negentiende eeuwse onafhankelijkheidsstrijder Simón Bolívar. Vaak wordt ook gesproken over de Bolivariaanse revolutie. De afgezette Cubaanse minister van Buitenlandse Zaken, Perez Roque suggereerde ooit de volledige integratie van Venezuela en Cuba tot een verband, tot afschuw van veel Cubanen.

** De Common Position van de Europese Unie stelt de dialoog en de samenwerking met Cuba afhankelijk van verbeteringen op het gebied van democratisering en mensenrechten op het eiland.